|
ZwkØYø 2006
eÞjÖx£ß
Køwxktwk lwBfýUwBl
AwRËKk
ZkØY AwMwiy xbËdk hxgnøZ, Ìbm I RwxZk KYêcwk„ G ZkØYËbk oZø, oxVK,
oÖëbkhwËg ÌgËr DVwk iËcøB ÌbËmk KløwY xdxpZ„ xKìç ÌKid AwËQ gwvlwËbËmk
gZêiwd ZkØY oiwR? xKhwËg Zwkw ÌgËr DVËQ? xK ZwËbk AwKÚÅ KkËQ? xK ZkØYËbk
AwKwáLw? gZêiwd ÌeÞqweËU ZwËbk RygËdk lqø xK? eÔËgêk ÌRdwËkmËdk Z×ldwt
KËZwU×K× GxMËtËQ gZêiwd ÌRdwËkmd? ÌKwd ÌqË¢ xexQËt AwËQ gZêiwd ZkØY oiwR?
gZêiwd kwRÐdxZK AgþÿwËK xK ÌPwËL ÌbLËQ Zwkw ? KËZwU×K× GxMËtËQ ZkØYËbk xmqw?
KËZwU×K× eÞhwg xgþZôwk KkËQ eÞjÖx£ß ZkØYËbk Rygdjw¢wt? oËgêwexk AwMwiy xbËdk
GK ÌjwMø dwMxkK xpËoËg MËr DVËZ KËZwU×K× eÞþçZ gwvlwËbËmk gZêiwd ZkØY eÞRdô?
GB og eÞËmík D£k DËV GËoËQ B-xgËRk GgwËkk eÞâQb eÞxZËgbËd„
ZwkØYø Ìj#gËdk
oËóiwpdy mx£ß, jw iwdÖËnk ÌbËp eÞwY Pwélø AwËd, iwdÖËnk Kiêmx£ß gÙx¦ KËk,
iwdÖnËK Abiø owpoy KËk ÌZwËl Ggv dZ×dËK MÞpY Kkwk AdÖËeÞkYw ÌjwMwt„ ZwkØYø
bÖgêlËK lwh KkËZ, bÖRêtËK Rt KkËZ Ggv dw ewItwËK ÌeËZ owpwjø KËk„ FZ×k iËcø
Ìjid gþZô ÌmÛÅ, gtËok iËcø ÌZixd ZwkØYøB ÌmÛÅ„ ZwkØYø GKxU þñZ:ýfÓZê Axhgøx£ß„
KwËkw iËd jxb mx£ß I owpo awËK ZwpËl Ìo gÙ¦ pËlI Ìo ZkØY„ GxUB ZwkØËYøk
þñkØe„
Af×kìZô
GB ZwkØYø mx£ß dwi dw Rwdw GK ÌoÛwËZk MxZcwkwËK LÖ^ËR xdËZ Pwt„ Rt KkËZ Pwt
UËdêËWw, Kwl ÑgmwLy, oÖdwxik DdôwZwl Ñgky Ap‰wkËK„ xgËbÛwp ÌNwnYw KËk
AZøwPwky mwoËKk ÌmwnËYk xgkØ˦„ oÔjêËod, q×xbkwi, hMuxov, eÞyxZ lZwkw xdhêËt
Rygd xbËt ÌMËQ„ ZwkØYø Rt KËkËQ iwZÚhwnwk h×lxŸZ oþôwd„ xfxkËt GËdËQ ÌbËmk
þñwcydZw RwxZËK xbËtËQ iÖx£ß„ jÖËM jÖËM GhwËgB ZkØËYkw S^wxeËt eËrËQ oKl
K×ovÆwk I AdøwËtk xgkØ˦ eÞxZgwËbk lrwBËt„ KLdI hwËlwgwowk møwixliw Qwtw
xbËt KLdI iËZêøk gÖËK Nw ÌiËk S^wK×xd xbËt Lwrw KËk Ìbt xSxiËt jwItw oiwRËK„
ZwkØYø Ìj#gËdk
eÞcwd ciê„ Ìj#gËdk ÌKwËdw Ìbm ÌdB, Kwl ÌdB, RwxZ ÌdB, ciê ÌdB- ZwkØYøB Zwk
GKiw¢ ciê„ dZ×dËK gkY KËk xdËZ ewËk ZkØYkwB„ ZwkØYøB ewËk iwdÖËnk oÖL-mwxìZô
xdxúPZ KkËZ„ ZwkØYø Af×kìZô eÞwY-eÞwPÖËjê hkeÖk„ ZwkØYø GKxU ÌbËmk
eÞwY-þeëbd„ ZkØËYkw KLdI xeQÖ xfËk ZwKwt dw, owiËd cwgiwd pItwB ZwËbk KwR„
Zwkw pZwmwk Awmw, AopwËtk opwt Ggv bÖgêËlk gl, ZkØËYkw AexkpwËjêk mx£ßËZ,
bÖgêwk owpËo ARwdwk eËa cwxgZ pt„ RygËdk xgxP¢ xgKwm ZwËbk lqø gËl Zwkw
iÙZ×øËK Z×âQ šwd KËk„ ÌKwËdw RrZw, ÌKwËdw hthyxZ ZwËbk iËcø ÌdB„ Zwkw ÌKwd
bÖ:owpxoK KwR KkËZI AwZ‰MÞþÿ pt dw„ oyiwpyd AwKwËmk eËa, bÖMêi ewgêZø AéËl,
oiÖËbÛk AZlwìZô MhykZwt ZkØËYkw bÖbêwìZô eÞZwËe Axhjwd Pwlwt„ dg dg oÙxÄk
DlöwËo ZwkØYø ogêbw iÖLk„ dZ×d oÔjê, kwËZk A¬Kwk bÔk KËk Ìjid xbËdk AwËlwk
xgKwm NUwt Awk Ìo AwËlwk Awhwt RMu, AwËlwxKZ pËt DËV„ Ìj#gËdk ÑgxmÄøI ÌZixd„
Ìj#gËdk AwxgêhwËg RygËdk oKl A¬Kwk bÔk pËt jwt Ggv RygËd dZ×d eÞhwËZk oÔPdw
pt„ icø MMËdk oÔËjêk iËZwB Zwk eÞP«Zw, KwlÐgmwLyk SËrk iËZwB Zwk qyeÞZw„
Ìj#gËdk
KwËRk exkxc xbMìZô xgþZôÙZ„ bÖgêwk D¥yedw, KõwxìZôpyd Dbøwi, Aexkoyi Dbwk,
Af×kìZô eÞwY eÞwPÖjê I AUl owcdwk eÞZyK Ìj#gd iÙZ×øËK Z×âQ KËk K×ovÆwËkk
ÌgrwRwl xQdí-xhdí KËk oKl g^wcw ÌexkËt jwt, oiwR, eÞMxZ I dZ×d þñeíit iÖ£ßRygËdk
eËa„ Awk xgedí iwdgZwk ewËm Ìo b^wrwt ÌogwgÛZy hÓxiKw xdËt„ xgeÖl DuowËp g^wcw-xgNí
AxZ¢ßi KkwB Zwk GKiw¢ KwR„ ZwkØYø-jwk mx£ß AexkËok, MxZËgM S™wk døwt,
ÌZRxdËiêN Awnws icøwËpßk iwZê«eÞwt„ xgeÖl jwk Awmw, KõwxìZôpyd jwk Duowp,
Af×kìZô jwk eÞwY, xgkwU jwk Icwjê, AUl jwk owcdw, iÙZ×ø jwk iÖxVZËl„ ZwkØYø
awiËZ RwËd dw GxMËt PlËg Zwk ciê„ Ìj#gËdk AxcKwky ZwkØËYk mx£ß Aexkmyi Plwk
MxZ ZwB oyiwpyd„ xZxik xgbwky oÔËjêk døwt Zwkw oKl RrZw, Agowb, A^wcwk Ggv
K×ovÆwËkk K×twmwRwlwËK xQdí KËk oiwR I RwxZk RygËd KløwY gËt AwËd„ Zwkw GK
pwËZ eÖkwZd I RrZwËK xdËt cµvËok g^wxm gwRwt, Aek pwËZ gwRwt dZ×Ëdk RtËhky„
ZkØYËbk
mx£ß AexkËit„ Zwkw Aqt, Agøt„ bÖRêtËK Rt KkËZ xMËt Zwkw iËkI Aik pËt awËK„
Ìj#gdmx£ß mwmðZ, oÖëbk I xPkKwlyd„ G mx£ß Ìbm-Kwl-RwxZ I cËjêk DËcµê„ Ìj oKl
ZkØY iÖ£ßgÖx¦k AxcKwky Ggv jwkw RwxZ-ciê-Kwl AxZ¢ßi KËk eÙxagyËK hwl ÌgËoËQd„
ZwkwB jÖËM jÖËM ipwiwdg I ipwgyk gËl ckdyk gÖËK þñyKÚxZ ÌeËtËQd„ AwZôw ZwËbk
ipwd, ZwkØYø ZwËbk eÞwY„ Ìj#gdmx£ßk AxcKwky ZkØËYkw RwxZ-cËiêk EËcµê gËlB
oKl ÌbËmk, oKl cËiêk ÌlwK ZwËbk oiwdhwËg mÛ¦w KËk„ jÖËM jÖËM ZwkYø mx£ß Ìbm
I RwxZk KløwY I oiÙx¦k AwdtËd opwtK„ Ìj oiwËR Ìj#gd Zaw ZwkØYø mx£ßk Ah×øbt
NËU dw, Ìo oiwR Adøwt, AoZø I K×ovÆwk RM¥l ewaËkk iËZw ÌPËe gËo„ ÌoLwËdB
bÔkMxZ I RãwËlk ewpwr MËr DËV„ Ìj#gd AwËlwt hwgZ×lø„ oÔjê Ìjid A¬KwËkk xglÖx®
NxUËt RMZËK AwËlwxKZ KËk ÌZwËl„ Ìj#gdmx£ßI ÌZixd oiwR I Rygd ÌaËK A¬Kwk I
K×ovÆwk xdiÔêl KËk Ìbt„ Ìj#gËdk KløwYKk mx£ß x¢ßtwmyl dw awKËl oiwR gogwËok
AËjwMø pËt eËr„
gZêiwd
ZkØY oiwR
gZêiwd
ZkØY oiwR GxMËtËQ gÉbÔk„ owkw eÙxagyk owËa Zwl xixlËt PlwUwB GLwdKwk ZkØY
oiwËRk ciê„ eÖkwZdËK ÌhËŠ dZ×d xKQÖ Kkwk iwdxoKZw GLwdKwk ZkØY ZkØYyËbk iËcø
eÞgl„ Gk ewmwewxm ÑZxk pËâQ ÑdxZK iÔløËgwc„ oËgêwexk gZêiwd ZkØYkw GLd
xdËRËbk eÞxZ oËPZd„ xKËo ZwËbk hwl, xKËo ZwËbk Lwkwe G Kaw gÖSwk iwdxoKZw
GLd kËtËQ gZêiwd ZkØY eÞRËdôk iËcø„ gZêiwd ZkØYkw ZwËbk lwBfýUwBËl AwdËZ Pwt
AwcÖxdKZw jwËZ kËtËQ dwdw xgxP¢ hwg„ jw AwiwËbk iËZw ZÚZyt xgËmðk Rdø GK gr
oÖLgk„ KwkY DdíZ Rygd ckËYk BâQw jLd GKxU ÌbËmk ZkØY eÞRËdôk iËcø PËl AwËo
ZLd Ìo Ìbm GxMËt jwËg GUwB þñwhwxgK„ ÌjidxU GxMËtËQ AwËixkKw, Bvløw«, fÝwëo
I gZêiwËd hwkZ„ ZËg G KawI oZø gZêiwd ZkØY oiwR LÖgB KÚx£i„ xgËmn KËk
AwiwËbk PwkewËmk oiwR gøgþÿwB Zwk KwkY„ ZkØYËbk Rygd LÖgB KxVd GLwËd„ xmqw
ÌaËK ÂkØ KËk Kiê RygËdk eÞxZxU ÌqË¢ gøweK lrwB KkËZ pËâQ gZêiwd ZkØY eÞRdôËK„
ZwB ÌKwËdw ÌqË¢B ÌKD KwDËK Qwr xbËZ Pwd dw„ ogxKQÖËZB xdËRk AxceZø xgþZôwk
Gid iwdxoKZw ÑZxk pËâQ xbËd xbËd„ xdËRk þñwaê, xdËRk xdkwe£w, xdËRk exkgwk,
Awdëb xgËdwbd og xKQÖËZB ZwB gZêiwËd GKUw Mx« ÑZxk pËâQ„ jwk ÌaËK Zwkw
ÌgxkËt AwoËZ ewkËQ dw„ fËl iÔløËgwËck bÙxÅËKwY ÌaËK Ìgwc xgPwk KkËl ÌbLw
jwt-ZkØY oiwR AwcÖxdK pËlI, xmxqZ pËlI oiwËRk Dek Zwk eÞhwg erËQ LÖgB Ki„
ZwkYø mx£ßk gr ciê pl Ìj Zwkw oiwRËK exkgZêd KkËZ ewËk xKìç AwRËKk AwcÖxdK
kØxPmyl ZkØY ZkØYykw Zw ewkËQ ÌKwawt? oiwËRk AËdK xKQÖËZ ZwËbk hÓxiKw kËtËQ
oxZø xKìç Zw xggZêËd kÕewxtZ pËZ ewkËQ dw„ Awk pËlI Zwk MxZ LÖg Ki„ AwoËl
ÌKgl ÌewmwK AwmwK, Kaw gwZêwt AwcÖxdK pËl PlËgdw, KËiêk xbK ÌaËK AwcÖxdK pËZ
pËg„ ZwËbk iËd kwLËZ pËg Zwkw PwBËlB exkgxZêZ pËZ ewËk oiwR, exkgxZêZ pËZ
ewËk Ìbm, exkgZêd pËZ ewËk ÌbËmk iwdÖËnk owiwxRK Agþÿwd„
xKìç
AwRËKk jÖg oiwËRk ÌoB ÑgxmÄø ÌKwawt? þñwcydZw jÖ˦k ek ÌaËK AwoËl AwiwËbk
jÖg oiwR KËZwU×K× GxMËtËQ? þñwcydZwk ek oiwR gøgþÿwt ÌjhwËg NÖËd ckw ÂkØ
KËkxQl AwRI xK Zwk GËZwU×K× exkgZêd pËtËQ? AwiwËbk jÖg oiwR gZêiwËd oiwR
exkgZêd xdËt hwgËQd dw„ xgËmn KËk xþÿxZmyl oiwR gøgþÿw xK Zw gZêiwËd AwiwËbk
jÖg oiwR RwËd gËl iËd pt dw„ G xgnËt ZwËbk šwËdk jËaÅ Ahwg exklxqZ pt„ GKxU
oiwRËK exkgZêd KkËZ pËl ogêþZôËkk jÖgKËbkËK GKxU GKK AwbËmêk Qwtwt AwoËZ pt„
xKìç gZêiwËd Zw GKbiB ÌdB gkv xgxhdí ÌmÛYyk jÖgoiwËRk iËcø kËtËQ kØxP I
oÙRdmylZwk jËaÅ ewaêKø„ Ìjid oiwËR K×-ovÆwk xK Ggv Zw xKhwËg bÔk Kkw jwt Zw
xdËt xgxhdí ÌmÛYyk jÖgKËbk iZwiËZk ewaêKø kËtËQ„ GK bl ÌPÄw KkËQd xdËRËbk
iËcø ewúPwËZøk hwg GËd Zw eÖËkw oiwËRk iËcø QxrËt xbËt oiwRËK ovÆwk KkËZ„
AwËkKxU bl ÌbLw jwt oóeÔYêB Zwk xgekyZ„ Zwkw AwcÖxdKZwt Dek eÞwËPøk AwNwZ
GËd eÖkwZËdk AwxceZø eÞxZÅwt Pki eìÿw Agl¹d KkËQd„ Awgwk ÌKDgw xdËRk ovÆÚxZk
Dek GËZwB Awþÿwmyl Ìj AdøxU hwl dw Lwkwe Zw xgPwk dw KËkB MÞpY KkËQd dw„
jÖgKËbk iËcø G kKi ewaêKø awKËl oiwR exkgxZêZ pËg dw„
AwRKwlKwk
ZkØYËbk þñhwg ZwuejêeÔYêhwËg bÛØZ exkgZêd pËâQ„ Gk xeQËd AËdK †Ëlw KwkY
kËtËQ„ Gk eÞcwd KwkY pËâQ dZ×dZòËK MÞpY Kkwk iwdxoKZw gZêiwd ZkØY oiwËRk
iËcø LÖg Ìgxm„ GKËNwËtxiZwËK eÖËkweÖxkB AeQëb KËkd gZêiwd ZkØYkw„ x§ZytZ
RwKRiKit RygËdk eÞxZ ¢ßËiB AwMÞp gwrËQ ZkØY oiwËRk„ AdøxbËK Rygd GLd LÖg
KxVd„ og xKQÖËZB KkËZ pt eÞxZËjwxMZw„ eÞxZËjwxMZwt xUËK awKËZ pËl KkËZ pt
xdZø dZ×d ÌK#mËlk AwxgûKwk„ GB ÌK#mlMZ xbK ÌaËKI Rygd eÞwt oitB gbËl jwt„ GB
ÌK#mlMZ exkgZêd AwoËl iwdÖnËK owkw RygdB KkËZ pt„ ZwB lwBfýUwBËlkI exkgZêd
pt„ ZwB gZêiwd ZkØY-ZkØYyËbk lwBfýUwBl gbËl jwËâQ LÖg bÛØZ„
gZêiwd
jÖËMk ZkØYykw SwËilwxgpyd, Awdëbit Rygd eQëb KËkd„ ÌiËt g¬×’k ewmwewxm ÌQËl
g¬×I oiwdhwËg MÙxpZ pËâQ ZwËbk KwËQ„ jw AwR ÌaËK 15 gQk AwËMI GËbËm oºg xQl
dw„ GQwrwI KxVd oiËtk owËa lrwB Kkwk iwdxoKZw gZêiwd ZkØYyËbk ¢ßËiB gwrËQ„
xgiwËdk ewBlU ÌaËK ÂkØ KËk ÌLlwk iwV ogxKQÖËZB ÌiËtËbk okg Agþÿwd kËtËQ„
AwËkw AwúPËjêI xgnt pËlw ciê gøgowxtËbk k£ßPq× DËeqw KËk f×Ugl, K×xþZô GB
ckËdk ÌLlwt Avm xdËZ GËZwU×K×I eËkwtw KËk dw GËbËmk gZêiwd eÞRËdôk ZkØYykw„
xmqwk xbK ÌaËKI eÖkØËnk ewmwewxm AgþÿwËdB kËtËQ Zwkw„ DâP xmqwk eÞgdZw
GLdKwk ZkØYyËbk iËcø jËaÅ eÞgl„ AZøwcÖxdK xgnËt xdËRËbk Køwxktwk MrËZ Zwkw
AwMÞpy„ ZËg GLdI KËtKxU xbK ÌaËK eÖkØËnk oi ejêwËt ÌjËZ ewËkxd dwkykw„ Ìgxmk
hwM ÌqË¢B ÌbLw jwt xmqw Rygd Ìmn Kkwk ek eÞwt og eÖkØnB ÌKwËdw dw ÌKwËdw
KwËR xdËtwxRZ pd„ xKìç dwkykw xmqw Rygd Ìmn KËk ÑggwxpK RygËd eÞËgm Kkwk ek
Awk ogwB KiêËqË¢ xdËtxRZ pËâQd dw„ ÌKDgw ewxkgwxkK PwËe Awgwk ÌKDgw xdËRk
AloZwk RdøB AwoËQd dw„ ZwQwrw eÔgê gvmckËbk iËZw ekxdhêkmylZw GLdI kËtËQ
AËdK ZkØYyk iËcø„ ZwkekI xdËRk eÞxZ Awþÿw kwLwk jËZwU×K× qiZw awKw bkKwk,
idiwdxoKZw awKw bkKwk gZêiwd mZwx²k PøwËlË™k Z×ldwt Zw Ki awKËlI cyËk cyËk
Zw ÑZxk pËâQ„
xgbøwB iwdÖnËK RwMÞZ
KËk oRwM KËk, oËPZd KËk„ gZêiwd ZkØY oiwR xmqwt xmxqZ pËâQ xVKB„ xKìç RygËdk
eÞxZxU ÌqË¢ G xmqwk eÞhwg KËZwU×K× erËQ? xmqw iwËdB xKìç GKxU owxUêxfËKU dt„
gkv GKxU AwcÖxdK oiwR Mrwk pwxZtwk„ p^øw, GUw oxZø gZêiwËd AwiwËbk ZkØY
oiwËRk Dek xmqwk eÞhwg jËaÅ„ ZkØYËbk AwPwk, AwPkY, Rygdcwkw ogxKQÖËZB xmxqZ
hwgxU f×ËU DVËQ„ eÖkwZd id iwdxoKZwËK ÌgËr gZêiwd ZkØYkw GËKgwËkB gwþZôg
xdËtB xPìZôw hwgdw KËkd„ ZkØYkw GLd xdËRk Agþÿwd oóeËKê gÖËSd„ ZwËbk Dek Ìj
oiwËRk og xKQÖ xdhêk KËk G xgnËtI Zwkw oZKê„ xmqwk eÞhwg ZkØYËbk KËiêk ÌqË¢I
GËdËQ ÑgxP¢øZw„ xdËRËbk Ìemw oóeËKê bwkØY oËPZd GLdKwk ZkØYkw, ÌKwdxU Lwkwe
Awk ÌKwdxU hwl xgPwk Kkwk qiZw kËtËQ ZwËbk„
gZêiwd ZkØY oiwËRk Dek
kwRÐdxZK eÞhwg-
kwRdyxZk K×-eÞhwg
gZêiwd ZkØY oiwËRk Dek LÖg Ìgxm erËQ„ gZêiwd oiwËR blytKkY GidhwËg QxrËt
erËQ Ìj ZkØY oiwËRk hxgnøZ GLd A¬Kwk„ gZêiwd oiËt ÌbËm GKxU IËed xoË¢ßU pl
Ìj, Ìj bl qiZwt awËK Ìo bËlk GK ÌmÛYyk Qw¢ ÌdZwkw xgmðxgbøwlËtk og xKQÖËZ
ÌdZÚZò Ìbd„ ÌjwMøZw awK×K Awk dw awK×K„ Ìj ÌKwËdw BoÖøËZ xgmðxgbøwlt g¬ KËk
Ìbtw pt xbËdk ek xbd„ ÌbËmk Rdø dw pËt blyt þñwaêxox¦k RdøB Ggv xdËRk gøx£ßMZ
eÞhwg xgþZôwk KkwB GLd ÌgxmkhwM Qw¢ ÌdZwËbk dyxZ„ GKZw GKbiB ÌdB„ pwdwpwxdk
kwRdyxZ Qwrw gÖx¦k kwRdyxZk PPêw gZêiwd oiËt pËâQ dw„ fËl owcwkY ZkØY
ZkØYyËbk KwËQ kwRw, kwRdyxZ, Qw¢ËdZw GB m²†Ëlw LÖg GKUw Ìgxm xeÞt dt ÌjidxU
xQl 52, 69 Awk 71 G„
gZêiwd ZkØYËbk iËcø
ÌRdwËkmd MøwËek eÞhwg-
xmqwk xbK ÌaËK xPìZôw
KkËl ÌbLw jwt gZêiwd jÖËMk ZkØYkw bwkØY hwËg GxMËt ÌMËQ„ DâP xmqwt xmxqZ
pgwk Rdø kyxZiZ jÖ˦ ÌdËi jwd gZêiwd ZkØY oiwR„ fËl ¢ßËiB xmxqZ ÌRdwËkmd
ÑZxk pËâQ„ xKìç Adøwdø ÌqË¢ gZêiwd ÌRdwËkmËdk Agþÿw xVK xmqwk iZ dt„ Ìbm
þñwcyËdk AwËM Ìj ZkØY oiwR AwiwËbk xQl AwR Awk Zw GKbiB ÌdB„ ZLdKwk jÖËMk Qw¢
oiwR xP¢ G ÌbËmk eÞwY„ Ìbm MVËdk oiþZô BoÖøËZ ZwËbk xQl DËlöLËjwMø hÓxiKw„
GKZwg¦Zw, døwtdyxZ, opwdÖhÓxZZw, KZêgøekwtdZw ZLdKwk jÖËMk iËZw GLd GKbiB
ÌdB„ ogËPËt gr Ahwg ÌbLw jwt GKZwk ÌqË¢„ ÌbËmk Rdø ÌKwd DËlöLËjwMø xo¦wìZô
gZêiwd ZkØY Qw¢ oiwR xdËZ ewËkd dw„ pZwmw GLdKwk KkØY oiwËRk iËcø AËdK Ìgxm„
xdËRËbk AwxaêK Agþÿwk exkgZêËdk Rdø Ìj ÌKwËdw oiwR xgËkwcy KwËR GËZwU×K×I
KweêYø KkËQ gZêiwd ZkØY oiwR„ AìZôZ ÌgxmkhwM ÌqË¢ ZwB pËâQ„
oiwR dw gøx£ßþñwaê
ÌKwdxU ZwËbk KwËQ gr-
gZêiwd oiËt ZkØYËbk
Rygd jw¢wk iwd ÌgËrËQ xKìç xPìZôw ÌPZdwt GËoËQ AËdK exkgZêd„ xdËRËK xdËt
AwZôËKxëbÛK xPìZôw hwgdwB GLdKwk ZkØYËbk iËcø Ìgxm„ oiwËR xdËRËK xKhwËg
eÞxZxÅZ KkËg„ AËaøêk xbK ÌaËK xKhwËg xdËRËK AdøËbk ÌPËt gr kwLËg GB ckËdk
iwdxoKZw ÌaËKB AwZôËKxëbÛK xPìZôw cwkwk Rdô„ fËl g¬×Ëbk eÞxZ g¬×ËZòk
opdÖhÓxZ GLd KËi ÌMËQ„ fËl AwRËKk ZkØY oiwËRk iËcø GKRËdk eÞxZ AËkKRËdk
AxgmðwËok eÞgYZw eÞgl„ Gk ewmwewxm gÙx¦ ewËâQ DâP xhlwoy Rygd jw¢wt AwMÞp„
jw AËdK ÌqË¢ oioøwk oÙxÄ KkËQ„ DâP xmqw MÞpY Kkwk ÌK#mlI xKQÖUw xhdí gZêiwd
ZkØY oiwËRk„ Ìgxmk hwM ÌqË¢ ÌbKw jwËâQ Ìj og xgnËtk Dek erwËmwdw KkËl hwl
PwKxk ewItw jwËg Gog xgnËtk Dek Zwkw erËZ AwMÞpy„ G xdËt ZwËbk iËcø dwdw kKi
pZwmwk Rdô pËâQ„ oËgêwexk xdËRk RdøB ogxKQÖ Gid hwgdw ZkØY eÞRËdôk iËcø ¢ßËiB
gwrËQ„
Ìj oxZøKwk ZkØY
ÌRdwËkmdxUËK Awikw ÌbLËZ PwxâQ Awk gZêiwËd AwiwËbk ZkØY ÌRdwËkmËdk Ìj xP¢
kËtËQ G bÖ’xUk KËZwU×K× xil-
ZkØY ÌRdwËkmËdk Ìj xP¢
gZêiwËd kËtËQ Zw AwmwZyZ dt„ AwiwËbk jÖg oiwR AwR dwdw kKi cµvËok oóiÖLyd„
ÌgKwkZò, oìèwo, kwRÐdxZK K×eÞhwg, AeovÆÚxZ, AaêÐdxZK Ñbdø BZøwxb jÖg oiwRËK
bwkYhwËg eÞhwgwx¹Z KkËQ„ fËl Zwkw oÖþÿ Rygd ÌaËK xgxâQdí pËt S×^ËK erËQ dwdw
AgqËtk xbËK„ AËdK xmxqZ ZkØY kËtËQd jwkw NÖËnk iËZw RNdø xRxdo MÞpY KkËQd
KiêËqË¢„ ÌbËmk þñwaê ÌaËK xdËRËbk Awdëb oÖL xdËt gøþZô gZêiwd ZkØY oiwR„
xmqwk xbK ÌaËK AMÞMxZ pwl, bwxtZò I KZêgøËgwËc Ìo xmqwk eÞhwg LÖgB Ki erËQ
gZêiwd ZkØY ÌRdwËkmËdk Dek„ xKìç Awikw GBkKi ÌRdwËkmd PwB dw„ KwkY AwiwËbk
ZkØY oiwËRk kËtËQ AZyZ ÌM#kgit HxZpø jwk Dek hk KËk b^wxrËt AwËQ gZêiwd
gwvlwËbm Awwikw PwB ou, xdÅwgwd, gZêgøekwtd ZkØY oiwR„ Gid ZkØY oiwR PwB
jwkw oiwR exkgZêd KkËZ ewËk„ jwkw iwdÖnËK ÂdËZ ewËk hwl I AwMwiyk oºwgdwit
Lgk„
Adøwdø ÌbËmk ZkØYËbk
owËa AwiwËbk ÌbËmk ZkØYËbk KËZwU×K× xil-
gwBËkk ovÆÚxZk eÞhwg
AwiwËbk ZkØY oiwËRk Dek LÖg Ìgxm erËQ„ jÖËM jÖËM gwBËkk ÌbËmk ovÆÚxZ AwiwËbk
ÌbËm dwdwhwËg eÞËgm KËkËQ„ KLdI cËiêk dwËi Awkgø ovÆÚxZ, KLËdw AwcÖxdKZwk
dwËi ewúPwËZøk ovÆÚxZ, Awgwk GLd xgËdwbËdk dwËi hwkZyt ovÆÚxZ AwiwËbk ZkØY
oiwËRk iËcø eÞhwg xgþZôwk KËkËQ„ Gk hwl xbK Ggv Lwkwe xbK bÖ’ÌUwB kËtËQ„
xmqwk xbK ÌaËKI AwiwËbk ZkØYËbk Dek gwBËkk eÞhwg kËtËQ„ jxbI erwËmwdwk iwd
gwBËkk Ìbm†Ëlwk Z×ldwt jËaÅ Lwkwe xKìç gkwgkB ÌbLw ÌMËQ Adøwdø ÌbËm Ìj oKl
xgnt†Ëlwk Dek ÌQËl ÌiËtkw Køwxktwk MrËQ AwiwËbk ÌQËl ÌiËtkwI ÌoB xggkY†ËlwËKB
Ìgxm eÞwcwdø Ìbt KøxktwËkk ÌqË¢„ xVK ÌZixd xgËdwbËdk ÌqË¢I GKB kKi Agþÿw„
owkw xgËmð jLd kK Mwd RdxeÞt xVK ZLdB AwiwËbk ÌbËmI ÌoB ckËdk MwdB RdxeÞt
pËâQ„ xVK GhwËg og ÌqË¢ gwBËkk ÌbËmk ZkØYËbk owËa AwiwËbk ZkØYËbk xil kËtËQ„
ZwkØËYøk xmqw
xmqw iwdÖËnk xPìZôwk
RMZËK AwËlwxKZ I eÞowxkZ KËk Ggv iwdxgK iÔløËgwcoóedí RwxZ MVËd hÓxiKw kwËL„
iwdÖËn iwdÖËn oóeKê Ddítd, xgËmðk GK Ìbm ÌaËK AwËkK ÌbËm ZËaøk Awbwd eÞbwd,
ohøZw-ovÆÚxZk xgKwm, owiwxRK gw kwÄÛyt ÌKwËdw †kØZòeÔYê BoÖøËZ gÖx¦gÙx£K
lrwB, ZwxZòK xgZËKêk oÔ¢ewZ Ggv oiwËR ovpxZ eÞxZÅw GoËgk iÔËl kËtËQ xmqw„
Awk GB xmqwB ZwkØYø I Ìj#gËdk ÌmÛÅ ApvKwk„ AwRËKk ZkØY oiwËRk AdøZi eÞcwd
lqøB oÖxmqwt xmxqZ pItw„ xmxqZ ZkØY oiwËRk Pwxpbw AËdK„ K×ovÆwkwPdí oiwRËK
exkgZêËdk Rdø oÖxmxqZ ZwkØËYøk xgKùe ÌdB„ Ìbm MVËd xmxqZ ZkØY oiwR GK xgkwU
mx£ß„ xKìç AwiwËbk ÌbËm GB dg Ìj#gd by® AËRt mx£ß pËâQ AgËpxlZ DËexqZ„ GK
ÌmÛYyk oiwR exZkw GB ZkØY mx£ßËK xdËRËbk þñwaê xox¦k Rdø gøgpwk KËk AwoËQ
Ìbm oÙxÄk ek ÌaËKB„ xKìç gZêiwËd AwiwËbk xmxqZ ZkØY oiwR AwËMk ÌPËt AËdK
Ìgxm oËPZd„ jxb owiwxRK mx£ßk GB ogêwËeqw bÖjêt oRyg I oËZR AvmxU xgKwËmk
jawËjwMø oÖËjwM lwh KËk ZËg gÉ Aowcø owx§Z pËZ ewËk„ GKxgvm mZwx²k bÖgêwk
PøwËl™ËK pwItwt DxrËt xbËt GK mwìZô, xþÿxZmyl gwvlwËbËmk Rdô ÌKgl gZêiwd
xmxqZ ZkØY oiwRB xbËZ ewËk„ DbNwxUZ pËZ ewËk owiwxRK KløwËYk gÉ kئ§wk„ xKìç
bÖ:ËLk xgnt pl RkwMÞþZô AwiwËbk oiwR KLËdw GB bÖRêt mx£ßk o¬wd kwËLxd GLËdw
kwËLdw„ Ìj ZkØY mx£ß owiwxRK KløwYiÔlK KwËR xdËtwxRZ pËZ ewkZ AwR Zwkw
ÌgKwkËZòk AxhmwËek xdiêi mÙvLËl Awg¦„ ÌbËm xmxqZ ÌgKwk ZkØËYk ovLøw AwR KËtK
ÌKwxU„ xbd xbd GB ovLøw AwËkw gwrËQ„ ZwB AwcÖxdK jÖËMk ZkØYkw Awk GLd PwKxkk
xeQËd NÖkËQd dw„ xdËRk xmqwËK KwËR lwxMËt xdËRkwB pËt DVËQd GK GKxU eÞxZÅwd,
gZêiwËd Æ×l, KËlR I xgmðxgbøwlt xixlËt ÌbËm ÌiwU xmqwaêyk ovLøw pl 28156251
Rd„ jwËbk ogwk kËtËQ Rygd oóeËKê Awlwbw Awlwbw xPìZôw hwgdw„ xdËRËbk lqø I
DË¥møËK owiËd ÌkËL oxVK xmqwt xmxqZ pËt RwxZk DdíxZk bwxtZò K^wËc Z×Ël xdËt
GK AoºgËK oºËg exkYZ KkËZ jwËâQ GB og ZkØY xmqwayêkw„
xgmðxgbøwlËt erw
AwRËKk ZkØYËbk GK þñeí„ xgmðxgbøwlt iwËd xmqwk oËgêwâP þZôËk Ìe^#ËQ jwItw„
ÂcÖ erwËlLwB dt g¬× gw¬g, Awœw Awdëb xgËdwbd og xKQÖ xdËt xgmðxgbøwlt oitxU
iwdÖËnk RygËdk ÌmÛÅ oit„ GB þZôËkB iwdÖn Zwk hxgnøËZk xhZ MËr ÌZwËl„
ZwkØËYøk eÔYê gxp:eÞKwm NËU xgmðxgbøwlËt erwk oitB„ ZwkØYø Ìjd eÔYêZw ewt GB
oiËt„ ÌoB 1921 owËl XwKw xgmðxgbøwlËtk þÿweËdk iwcøËi ÂkØ pt ÌbËmk eÞai
okKwxk xgmðxgbøwlËtk jw¢w„ Zwkek GËK GËK eÞxZxÅZ pt 1953 owËl kwRmwpy
xgmðxgbøwlt, 1966 owËl xPUwMwv xgmðxgbøwlt, 1970 owËl RwpwŠykdMk xgmðxgbøwlt,
1961 owËl KÚxn xgmðxgbøwlt, 1962 owËl gÖËtU„ dwdw NUdwk owqy pËt b^wxrËt
AwËQ GB xgmðxgbøwlt†Ëlw„ ÌoB 1921 owl ÌaËK 2006 owl ejêìZô AovLø Qw¢-Qw¢yk
ZkØY RygËdk dwdw NUdwk þôÙxZ RxrËt AwËQ GB xgmðxgbøwlt †ËlwËZ„ byNê GB oiËtk
iËcø AËdK†Ëlw ÌRdwËkmd ewk pËt ÌMËQ„ GK GK ÌRdwËkmËdk oit GK GK kKi xQl
ZwkØËYøk þñkØe„ GK GKxU bmK ewk pËtËQ Zwk owËa xhdí xhdí AwKwk lwh KËkËQ
ZwkØËYøk lwBf ýUwBl, xmqw, KwR §wxtZòËgwc BZøwxb„ jÖËMk owËa Zwl xixlËt
ogËPËt AwcÖxdK lwBf ýUwBl, xmqw, Køwxktwk MVËdk xPìZôw KËkËQ xgmðxgbøwlËtk
Ìj ÌKwd oiËtk ZkØYkw„ ZwBËZw ÌKwd oit kwÄÛxgšwd, owiwxRK xgšwd, AaêdyxZ,
hÓËMwl xQl ZkØYËbk xeÞt xgnt„ KwËlk exk¢ßiwt Ìo RwtMw bLl KËk xdl Ww£ßk, Bx™xdtwk,
AwxKêËUKPwk BZøwxb xgnt†Ëlw„ Awgwk eÙxagyk GxMËt jwgwk exkËeÞxqËZ jLd eÞjÖx£ßit
xgmð oÙxÄ pl ZLdI AwiwËbk ZkØYkw Køwxktwk MrËZ PwBËld ÌoB xgnt†Ëlwk DekB„
ZwBËZw owóeÛxZK oiËtk ZkØYËbk iÖËL Âdw jwt KxóeDUwk owËtëo, BËlKUÛxd…, xgxgG,
føwmd xWRwBxdv Gk iZ xgnt†ËlwËZ Zwkw Køwxktwk MrËZ AwMÞpy„ Gk ÌaËK gÖSw jwt
GËbËmk ZkØYkw oiËtk owËa PlËZ AwMÞpy„ ogêwxcK AwcÖxdK xgnËtk Dek DâPxmqw,
Zwkek Køwxktwk Awk ÌoB KøwxktwËkk Dek DdíZ lwBfýUwBl„ gZêiwd oiËtk ZkØY
ZkØYyËbk KwËQ GB lwBdxU Ìjd GK Z£ò„
|
