|
gr
AwKÚxZk KdËhdmdwl ýUøw«wWê ÌWxfxdmwd xUxhk xKQÖ oyiwg¦Zw kËtËQ, GKxU GBPxW
xUxh KxóeËUgl ÌUxlxhmd ÌoUB ÂcÖ GoxWxUxh PøwËdËlk iwd Ddítd KkËZ ewkËgdw ZwB
GBPxW xUxhk Rdø PwB pwBËWxfxdmwd xoMløwl„ GB xoMdøwl xkxoh Kkwk ogËPËt
owcwkY Dewt pËlw AøwëUwdwk iwcøËi Gtwk ÌaËK Zw cwkY Kkw„ DB Go Gk ÌgxmkhwM
mpËkB Køwgl ÌdUItwKê†Ëlw GtwËkk iwcøËi GBPxW xoMdøwl UÛwëoxiU KËk„ GB
xoMdøwl xkxoh Kkwk Rdø GKxU GBPxW xUDdwk awKw RkØky„ ogêwcÖxdK GBPxW xUxh
ÌUxlxhmd†ËlwËZ GLd xUDdwk xgùUBd awËK„ Awk Ìoog ÌoËU GBPxW xUDdwk awËK dw Ìo†Ëlwk
Rdø Awlwbw ÌoU-Ue GBPxW xUDdwk g… gøgpwk KkËZ pt„
Køwgl
ÌUxlxhmd ÌKwóewxd eÞwtmB ZwËbk xWxRUwl gÛWKwËýUk Avm xpËoËg GBPxWxUxh
gÛWKwýU KËk awËK„ GB KwRxU owcwkYZ Køwgl ÌKwóewxdk Ìbtw ÌoUUe g… gw KøwËgl
KwWê Gk iwcøËi pËt awËK„ AekxbËK ÌjËKD GBPxWxUxh gw ÌoUUe gË…k owËa xgùUBd
xKDGGi xUDdwk gøgpwk KËk ÌgxoK KøwËgËlk iwcøËi xfÝËZ ÌdUItwKê GBPxW xUxh
PøwËdl ÌbLËZ ewkËgd„ xKQÖ KøwËgl Køwxktwk GKB owËa AdÖËkwËck xhx£ËZ
GBPxWxUxhËZ iÖxh Aagw RdxeÞt Ìmw eÞbmêd KËk„
BDËK,
AwtwkløwË«k oøwËUlwBU ÌgoW xUxh ÌKwóewxd Ìjid AexUiwi, xWËkKxUxh, ÆwB
xWxRUwl, xWm ÌdUItwKê ZwËbk KwýUiwkËbk gwrxZ oÖxgcw xpËoËg GBPxWxUxh Afwk
KkËQ„ Awk GB GBPxW KdËUëU ÌeËZ AwedwËK AgmøB xkxohwk g… gw oøwËUlwBU xWm
gøgpwk KkËZ pËg„ GKB owËa ÌMiËeÞiy ewVKËbk GI RwxdËt kwxL xhxWI ÌMi xoËýUi
G…g… 360 Ggv ÌeöËýUmd xaÛ GBPxW xoMdøwl eÞbwd KkËZ ewËk„ GB oit bÖ’xU
AexUKøwl xWÆ ýUøw«wWê göÖ-Ìk Ggv GBPxW xWxgxW I GLd GBPxW xoMdøwl ÑZxk KkËZ
oqi„
ckØd
Awedwk xeÞt ÌKwd bËlk ÌLlw pËâQ Zw ÌKwd xUxh PøwËdl pwBËWxfxdmwËd gÛWKwýU
KkËQ AaP Awedwk gZêiwd xUxh Zw xkxoh KkËZ ewkËQ dw ZwB ÌLlwxU ÌbLw ÌaËK
Awexd gxéZ pËld„ hgÖd xgntxU Awedwk Rdø KËZwUw iiêeyrwk KwkY pËg„ gZêiwËd GB
ckËdk xUxh xKìç opRlhø pËt DVËQ„ GB xUxh†Ëlwk iRwk xbK pËlw G†Ëlw ýUøw« gw
ÌbtwËl UwxdËt kwLw jwt„ Ìo jwB ÌpwK byNê oiËtk exkKùedw KËk GBPxW xUxh ÌKdwk
Rdø xKQÖ L^ÖxUdwxU ÌRËd xdËl hwl„
oKl fõøwU
eøwËdl xUxh bÖB ckËdk xWoËeö ÌUKËdwlxR gøgpwk KËk GK xlK×BW x¢ßýUwl xWoËeö
Ggv bÖB eöwRiw eøwËdl xWoËeö bÖ’xU ÌUKËdwlxRkB ÌgmxKQÖ bÔgêlZw kËtËQ xKìç
iøwdÖËfKPwkkw xdtxiZB GB bÖgêlZw†Ëlw KwxUËt IVwk ÌPÄw KËk„ fËl Awexd xlK×BW
x¢ßýUwl xWoËeö (GlxoxW) gw eöwRiw xWoËeö eøwËdl (xexWxe) Gk iËcø ÌKwdUw
xKdËgd ÌoUw eÖËkweÖxk Awedwk gøx£ßMZ eQËëbk xgnt, jwËZ jÖ£ß awËK Awedwk
gwËRU Ggv ýUwBl Ìoëo„ AwËkw GKUw xgnt Awedwk iwawt kwLw DxPZ dZ×d ÌKdw fõøwU
eøwËdl xUxhxU ÌKwawt kwLËgd Ggv xKhwËg Zw gøgpwk KkËgd„
1997 owËl
eöwRiw xUxh eÞai gwRwËk AwËo„ Ìo oit GB xUxh†Ëlw xeÞxitwi bwËi xgx¢ß Kkw
pËZw„ GLd GB xUxh†ËlwËZ dZ×d fofkwo eÞjÖx£ß gøgpwk Kkw pËâQ„ jwËZ Qxg AËdK
Ìgxm DŒòl Ggv xdLÖ^Z ÌbLwt, GËZ xWoËeök þÿwtyZò ÌgËr jwt„ GB eÞjÖx£ßk oÖxgcw
pËlw ÌjËKwËdw AøwËŠl ÌaËK Qxg GKB iwËdk ÌbLw jwt„ gZêiwËdk eöwRiw†Ëlw 60
pwRwk NëUw ejêìZô þÿwty pt„ jwk iwËd xbËd 8 NëUw KËk PlËl xUxhxU 20 gQk
þÿwty pËg„ GlxoxW xdiêwZwËbkI GKB bwgy„ Awk GB bwgyk AËcêKI jxb oxZø pt ZËg
ÌPwL g¬ KËk GB xUxh xKdËZ ewËkd„
xgËmnšËbk
iËZ GKxU hwl xUxhk PwkxU †kØZòeÔYê †Y awKw eÞËtwRd Zw pËlw BËiR KdUÛwýU,
Kwlwk ÌoPÖËkmwd, Kwlwk AøwK×Ëkxo Ggv ÌkRÖøËlmd„ AwcÖxdK xlK×BW x¢ßýUwl Ggv
eöwRiw ÌUxlxhmd GB oit bwkØY BËiR KdUÛwýU, Kwlwk AøwK×Ëkxo Ggv ÌoPÖËkmwd
xbËZ oqi„ GB ZwxlKwt ÌkRÖøËlmd AwËo ogwk eËk„ xKìç Awedwk eQËëbk mxev il gw
AdlwBËd xKQÖqY NÖkwËNwxk KkËl Awedwk 1080xe xKdËZB BËâQ pËg„ Awk GxUk iÔlkÕe
pËlw xÇd owBR pËg 1920 gwB 1080„ GxU GxUGoxo xWxRUwl ÌUxlxhmd ýUøw«wWê Gk
GKxU ovÆwk„ jw xKdw GBPxW xWxhxW Ggv göÖ-Ìk iÖxhk xWfùU ÌkRÖøËlmd„
GlxoxW’B
eÞai fõøwU eøwËdl xUxh jw oxZøKwËkk 1080xe ÌkRÖøËlmd Afwk KËk„ gZêiwËd GKxU
gr ovLøK eöwRiw xUxhI 1080xe ÌkRÖøËlmd Ìbt„ GlxoxW xUxhËZ 1080 ÌkRÖøËlmd
Ìbtw ÂkØ pt 37 Bxé AwKwËkk xUxh ÌoU ÌaËK„ AdøxbËK eöwRiwk ÌqË¢ Zw 50 Bxé
ÌaËK ÂkØ pt„ ZËg xpUwxP G gQËkk ÌmËnk xbËK 42 BxéËZB GB Ìogw ovjÖ£ß KkËZ
jwËâQ„
1080xe
xWoËeö 720xe GBPxWxUxh-Gk ÌPËt x§†Y xeË…l eÞbmêd KËk„ Awk GB gwrxZ ÌkRÖøËlmd
AËdK Ìgxm oÖxgcw Ìbt„ Gk GKxU pËlw Awexd PwBËl Ìgm KwQ ÌaËK gËo GxUxh DeËhwM
KkËZ ewkËgd„ GB 1080xe xWoËeöB GBPxW xUxh gÛWKwËýUk Kid xhxWI fkiøwU„ GBPxW
xUxh ÌaËK oËgêwâP iwËdk Qxg ÌeËZ xhxWI Ìowoê Ggv xWoËeök iËcø ovËjwMxU GKxU
RkØky xgnt„ Awk GBËqË¢ KøwËgl GKxU gr xgnt„ gZêiwËd Ìokw iwd eÞbwd KËk
bÖ’ckËdk KøwËgl GK KiËewËdëU xhxWI Ggv GBPxWGiAwB KËóewËdëU-xhxWI Køwgl GKxU
Kid xaÛ Itøwk xoËýUi jw AowcwkY BËiR ÌKwtwxlxU eÞbwd KËk ýUøw«wWê
pwB-ÌWxfxdmd xoMdøwËlk iwcøËi„ iwBË¢ßwofU G…g… 260 gw oøwËUlwBU ÌoU-Ue g… Gk
ÌaËK Ìokw iwd ÌeËZ KøwËgl LÖg eÞËtwRdyt xgnt„
GBPxWGiAwB (pwB-ÌWxfxdmwd iwxùUxixWtw BëUwkËfo) GLd GBPxW xUxh Gk ÌqË¢ LÖgB
RdxeÞt GKxU KøwËgl UwBe„ Gk iwcøËi AxWI xhxWI bÖBxU UÛwëofwk Kkw jwt„
GBPxWGiAwB eÔgêgZêy ovÆkY xQl xWxhAwB KwËdKmd jw iÔlZ xexoËZ gøgpwk Kkw pËZw„
GËZ jËZwËgxm xhxWI Ìowoê GBPxWGiGi-Gk AwDUeÖU jËZw ÌjwM pËg BdeÖËUk
eÞËtwRdytZw GBPxW xUxhËZ ZËZw gÙx¦ ewËg„ GKxU AwcÖxdK GBPxW xUxh jwk bÖxU
GBPxWGiAwB BdeÖU kËtËQ ÌoxU xKdËZ ewËkd„ xKìç Ìj†ËlwËZ xZd gw ZËZwxcK awËK
Ìo†Ëlw GKU× ÌhËg xPËìZô gÖËS ÌKdw RkØky„ Gk xKQÖ KdxfDmd kËtËQ owcwkY iw¢wt
jw GBPxWGiAwB Gk xgxhdí ovÆkËY KwR KËk„ GKxU †kØZòeÔYê xgnt pËlw Gk xKQÖ
eÖkËdw ovÆkY gwRwËk ewItw jwt„ fËl ÌKdwk oit oRwM awK×d„ Awedwk Ìgxm lqø
kwLw eÞËtwRd Awedwk KËZw†Ëlw GBPxWGiAwB BdeÖU eÞËtwRd h×Ël Rwd GB xdxbêÄ
fkiøwUxU KËZw†Ëlw KwËdKmd oiaêd KËk„
1946 owl
ÌaËK døwmdwl ÌUxlxhmd xoËýUi KxixU (GdxUGoxo) AwËixkKwd gÛWKwxýUv Gk Rdø
ýUøw«wWê ÌoxUv Kkw ÂkØ KËk„ 1953 ÌaËK GdxUGoxo kŠyd xUxhk Rdø ýUøw«wWê ÑZxk
KËk Awk 1984 owl ÌaËK GB ýUøw«wËWê ÌjwM pt ÌýUxkI owD«„ GB exkgZêd†Ëlw
xWxUxh oÖBËPk ÌPËt xhdí ÌKddw G†Ëlw eÖkËdw†Ëlwk owËa owi™oøeÔYê„ xWxRUwl
xUxh (xWxhxW) Gk Rdø Awedwk dZ×d xKQÖ jìèewxZ lwMËg„ GB jìèewxZ†Ëlw AwedwËK
xoMdøwl xkxoh Ggv pwBËWxfxdmd xhxWI ÌbLËZ owpwjø KkËg„ Awexd jLd ÌKdwKwUw
ÂkØ KkËgd ZLd iËd kwLËgd GBPxWxUxhk xZdxU Avm eÞËtwRd„ GK. GKxU Ìowoê Ìjid
ÌlwKwl, Køwgl Aagw oøwËUlwBU GBPxWxUxh ÌýUmd„ bÖB. xoMdøwl xkxoh KkËZ ewkw
Ìjid GKxU GøwËëUdw, KøwËgl Aagw oøwËUlwBU owxhêo Ggv xZd. GKxU GBPxW xUxh
ÌoU„ ÌgxmkhwM ÌlwKRdB xUxhËoU ÌKdw xbËt ÌKdwKwUw ÂkØ KËk„ Awexd xKdËZ ewËkd
GKxU BxëUËMÞËUW GBPxWxUxh, jwk GKxU xgùUBd xWxRUwl xUDdwk AwËQ„ ýUøw«wWê
pËlw GxUGixo xUDdwk„ GBPxWxUxh ÌýUmd jxb Awedwk LÖg KwËQ ÌaËK gÛWKwËýU KËk
ZËg Awexd GKxU GøwËëUdw lwMwËZ ewËkd„
GKxU
GBPxWxUxh ÌkxWËoUËK GBPxWxUxh ixdUkI glw pt„ jwk GKxU GBPxWxUxh xUDdwk awËK
dw„ GBPxWxUxh ÌkxWËoËU owcwkYZ GdxUGoxo xUDdwk awËK fËl GUw xbËt Awedwk
GdwlM xUxh ÌbLËZI oioøw pËg dw„ GB oÖxgcwk KløwËY Awexd GLd GBPxWxUxh xKËd
ÌflËZ ewËkd eËk GUw gøgpwk KËkB GBPxWxUxh ÌbLwk Aemd Ìjid ÌLwlw awËK ÌZixd
GdwlM xUxhI GLd ÌbLËZ ewkËgd„ Awk GLdB ewËgd AowcwkY xeKPwk ÌKwtwxlxU ÌjUw
Aedwk eÖkËdw xUxh xbËZ ewkËg dw„ ZËg GUw Ìmn ejêìZô pwB ÌWxfxdmd dt jËZwqY
Awexd GBPxWxUxh xkxohwk gøgpwk KkËgd dw„ og GxUGoxo fkiøwU eÞbmêd KkËZ ewËk
Gid GBPxWxUxh xdiêwY Ggv xWRwBd Kkw hwPêÖtwxl Aoºg„ GB KwkËY GBPxWxUxh’k GK
gw GKwxcK ÌdxUh ÌkRÖøËlmd kËtËQ„ jLd xUxh ÌKwd xoMdøwl xkxoh KËk Zw eÞaËi
xoMdøwlxU Æøwd KËk ÌdxUh ÌkRÖøËlmËdk owËa Z×ldw KËk owi™oø owcd KËk Ggv
eÞËtwRd pËl xW-BëUwkËlëo KËk„ ogËPËt hwl flwfl ewgwk Dewt pËlw Gid GKxU ÌoU
eQëb Kkw jw ÌdxUh ÌkRÖøËlmËdk owËa owi™oøeÔYê„ ZËg xoËdiwk bmêKËbk Rdø
owcwkYZ, ÌkRÖøËlmwËd ÌZid ÌKd oioøw pt dw„ Zwkw oËgêwâPUwB ÌeËt awËKd„
AdøxbËK ÌLlwËeÞiykw og oitB oËgêwâP eÞËMÞxoh ÌfÝiËkU ÌeËZ Pwd jw, GBPxWxUxh
ÌbËg„ Awexd jxb Gid ÌKwËdw xoMløwd xkxoh KËkd jwk ÌkRÖøËlmd Ki Awedwk xÇËYk
xWoËeök ÌkRÖøËlmËdk ÌPËt ZwpËl Awedwk xÇËdk AxZxk£ß xeË…l ÌKwd KwËRB AwoËg
dw„ Ìo RdøB AËdËK GBPxWxUxhk xeKPwk ÌKwtwxlxU xdËt AdÖËjwM KËkd- AwoËl GdwlM
xoMdøwl pwBËWxfËdmd ÌoËU hwl ÌbLwgwk Rdø jËaÄ xdLÖ^Z dt„ jxb gÛWKwýUwkkw
exkgZêd KËk xWxRUwl xoMdøwl ewVwËZ ewËk ZËg GB oioøwk bÛØZ oiwcwd pËg„
|
